Hal komisyoncusu, üreticinin malını kendi adına değil üretici hesabına satar ve karşılığında komisyon alır. Komisyon, işletmenin ana gelir kalemidir; ama üreticiyle ilişkinin de en hassas noktasıdır, çünkü üreticinin eline geçen net tutarı doğrudan belirler. Bu rehber komisyonun nasıl hesaplandığını, oranın nasıl belirlendiğini ve mevzuattaki azami sınırı; ardından komisyon, navlun-hammaliye ve stopajın birlikte üreticinin net hakedişini nasıl oluşturduğunu örneklerle anlatır.
Hal komisyonu nedir?
Komisyon, komisyoncunun üreticinin malını satması karşılığında aldığı hizmet bedelidir. Malın satış bedeli üzerinden bir yüzde olarak hesaplanır ve üreticinin hakedişinden düşülür. Komisyoncu malın mülkiyetini üstlenmez; aracılık eder, satar, tahsilatı yapar ve komisyonunu alarak kalanı üreticiye öder. Bu yüzden komisyon oranının doğru ve şeffaf uygulanması, hem gelirinizi hem üreticiyle güveninizi belirler.
Komisyon oranı nasıl belirlenir, bir üst sınır var mı?
Komisyon oranı, komisyoncu ile üretici arasındaki sözleşmeyle belirlenir; ancak sebze-meyve ticaretini düzenleyen mevzuat bir azami sınır öngörür. Yani taraflar serbestçe anlaşabilir, fakat oran yasal üst sınırı aşamaz.
Pratikte önemli olan, uyguladığınız oranı hem makbuzda/hesap özetinde açıkça göstermek hem de üst sınırın altında kalmaktır. Şeffaf komisyon dökümü, üreticiyle mutabakatı kolaylaştırır ve denetimde de sizi korur.
Komisyon tutarı nasıl hesaplanır?
Komisyon, malın brüt satış bedeli üzerinden yüzdeyle hesaplanır:
Komisyon işletmenin geliridir ve ayrıca bu hizmetin KDV'si söz konusudur. Komisyon hizmetinin KDV oranı ve faturalandırması ayrı bir konu olduğundan, komisyon gelirinizin KDV'sini mali müşavirinizle netleştirin.
Komisyon, navlun ve hammaliye üreticinin netini nasıl etkiler?
Üreticinin eline geçecek net hakediş, brüt satış bedelinden komisyon, navlun (nakliye), hammaliye (hal içi taşıma-boşaltma) ve stopajın düşülmesiyle bulunur. Bu kalemleri tek tek göstermek, üreticinin "param nereye gitti?" sorusuna net cevap verir.
Dikkat edin: komisyon ve stopaj farklı şeylerdir. Komisyon sizin gelirinizdir; stopaj ise üreticinin gelir vergisidir ve vergi dairesine yatırılır. İkisini karıştırmak, hem üreticiye yanlış net ödemeye hem de beyan hatasına yol açar.
Komisyon icmali ve hakediş dökümü neden önemli?
Sezon boyunca yüzlerce parti dönerken, hangi üründen ne kadar komisyon aldığınızı ve her üreticiye ne ödediğinizi izlemek zorlaşır. Komisyon icmali; dönem içindeki toplam satışı, komisyonu ve üreticilere yapılan hakedişleri özetler. Bu döküm hem gelirinizi görmenizi hem de üreticiyle mutabakatı hızlandırır.
- Ürün bazında komisyon: hangi üründen ne kadar kazandığınızı görün.
- Üretici bazında hakediş: her üreticiye ödenen/kalan net tutarı izleyin.
- Dönemsel icmal: gün/hafta/ay bazında satış ve komisyon özeti.
- Şeffaf hesap özeti: üreticiye komisyon, masraf ve stopaj dökümünü ayrı gösterin.
Komisyon hesabını yazılımla yapmanın avantajı
Elle komisyon hesabında en yaygın hata, masraf kalemlerinin unutulması veya oranın yanlış uygulanmasıdır. Tanımlı oranlarla çalışan bir hal yazılımında, malı satış olarak girdiğinizde komisyon, navlun, hammaliye ve stopaj otomatik hesaplanır; üreticinin net hakedişi ve komisyon icmali anında oluşur. Böylece her üreticiye tutarlı, şeffaf ve hatasız bir hesap özeti verirsiniz.